Pieter de Riemer – Misdadige schedels

Pieter_de_Riemer(1769-1831)_door_Johannes_HariIn het universiteitsmuseum Groningen zijn drie schedels te zien van bendeleden van de beruchte roversbende ‘zwartjesgoed‘. Ze komen uit de collectie ‘De Riemer’. Pieter de Riemer (1769-1831) was een hoogleraar anatomie en fysiologie. Hij hield zich ook bezig met de bestudering van schedels. Onder invloed van de theorieën van de Duitse hoogleraar Franz Joseph Gall (1758-1828) probeerde hij aan de hand van de schedelvorm uitspraken te doen over de persoonlijkheid van iemand. Hierbij lette hij vooral op de voor- en achterkwabben van de schedel: “Crania van zeer verstandige personen hebben in de ontwikkelde golving van hunne voorhoofden de bewijzen der groote ontwikkeling van hun hersenbollen. Hebbende men somtijds aanmerkelijk toegenomen achterkwabben gevonden, welke buitengewoon zwaar waren, met weinig ontwikkelde ‘voorpunten’ en weinig verstand.”[1]

De schedels van misdadigers waren extra interessant omdat hij vermoedde dat aan de vorm van de schedel hij de verdorven persoonlijkheid zou kunnen aflezen. De Riemer nam de schedels op in de catalogus van zijn collectie die hij schreef.

Misdadige schedels?

Over de schedels van de bendeleden schrijft hij het volgende: “Nr. 28, 29 en 30 zijn 3 schedels van de vier personen, welke in het jaar 1806 in ’s Hage zijn geradbraakt en waarvan de vierde berust in het kabinet van prof. Vrolik.” Hij vermeldt hierbij de misdaden die de bendeleden hebben begaan en hun namen en bijnamen, maar gaat niet in op de manier waarop je zou kunnen zien dat het hier schedels van misdadige figuren betreft. Dat dit onderscheid wellicht helemaal niet zo duidelijk te zien is, bewijst de volgende beschrijving in de catalogus: De schedels nr. 31 en 32 werden namelijk door prof. Gall tijdens een bezoek aan de collectie van De Riemer zelf aangewezen als zijnde typisch voor de misdadige mens. Hier vloog hij lelijk uit de bocht. In de catalogus lezen wij namelijk:

“Deze beide schedels komen tusschen deze verschrikkelijke familien voor omdat doctor Gall, tijdens bezoek aan dit museum aan den bezitter gebracht, wetende dat hier verscheidene moordenaarskoppen warende berustende, deze twee uit koos uit de geheele verzamelijng en als reden zijneafzondering verklaarde, de daarin zeer ontwikkelde tekenen, zoo meende hij van de organen van diefstal en moord te vinden, en dit aanhoore van verscheidene venoemde, tot het geneeskundig vak behoorende getuigen, terwijl dit echter zijne misvatting bleek, bij de aanwijzing eener geschrevenen lijst, waarop de hoedanigheid der personen, van welk die schedels afkomstig waren, waren opgetekend“.[2]

Blunder

Waarom vermeldt De Riemer deze blunder van zijn leermeester in zijn catalogus? En waarom heeft hij er toch voor gekozen om de schedels in de lijst van misdadigers op te nemen? De vergissing moet voor alle betrokkenen een gênante vertoning zijn geweest. Wellicht had Gall voor Riemer zo’n grote autoriteit, dat hij hier meer op vertrouwde dan zijn eigen informatie. Dit zou ook verklaren waarom hij deze schedels toch in deze categorie in zijn catalogus heeft opgenomen. Aan de andere kant: deze gebeurtenis is geen reclame voor de door hem gebruikte methode. Wat De Riemer dan ook heeft bewogen dit in zijn catalogus te vermelden, is mij een raadsel.

[1/2] Uit: Beredeneerde beschrijving van het Museum Anatomico-Physiologicum van P. de Riemer

zwartjesbroed

Portretten van de bendeleden

Advertenties

Over nienkelinde

NienkeLinde is werkzaam als historicus. Op deze blog schrijf ik over alles dat ik onderweg tegenkom. Tevens plaats ik artikelen die eerder ergens anders zijn verschenen.

Eén reactie

  1. Pingback: Merkwaardig (week 45) | www.weyerman.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: