Alchemistische experimenten in Huizinge

helpen_chaosDe borgheer Berend Coenders van Helpen (1601-1678), heer van de verdwenen borg Fraam, is vooral bekend door zijn politieke belevenissen. Een poging tot een ‘staatsgreep’ op de Sint-Pieterslanddag in 1643 in Groningen leidde tot zijn tijdelijke verdwijning van het bestuurlijke toneel in Groningen. Maar in 1668 was hij weer terug en fungeerde hij als president van de Ommelanden. Minder bekend is dat hij als alchemist chemische experimenten uitvoerde. Dat dit niet altijd goed ging, bewijzen de scherven van slakkenhuizen en scheikundige flessen die bij opgravingen op het voormalige borgterrein werden gevonden. Mogelijk had al dit geëxperimenteer met gevaarlijk stoffen een effect op de gesteldheid van Coenders. Zo wordt wel gedacht dat hij aan de ‘hoedenmakersziekte’ leed, veroorzaakte door het inademen van kwikdampen.

Over zijn experimenten schreef Coenders twee boeken. Het bekendste werk is l’escalier de sages, Fraam_borg_Huizingevertaalt: ‘Treden in verstandigheid’. De eerste druk hiervan verscheen in 1689 in Groningen, hierna verscheen een tweede druk in Keulen. Zijn zoon Frederik, die in Frankrijk woonde, liet later ook nog een verkorte versie van het werk in Frankrijk uitgeven, waar het vrij populair werd. Terwijl dit boek in Nederland in de vergetelheid is geraakt, wemelt het in Frankrijk van de heruitgaven en online versies. Later werd er niet met veel waardering gekeken naar de alchemistische experimenten van Coenders. Zo schreef Snelders in zijn standaardwerk over de geschiedenis van de scheikunde in Nederland: “hij was meer een dilettant dan een ernstig experimentator”.

escalierescalier2escalier4

Uit het werk blijkt dat Coenders goed op de hoogte was van de klassieke bronnen over alchemie. Ook was hij een aanhanger van de bekendste alchemist Paracelsus. Het boek is een lofuiting aan de elementen, die in allegorische afbeeldingen worden voorgesteld als goden. In de tekst wordt in een dialoog tussen de theoretische Francois en de praktische Vrederic de grootsheid van Gods schepping bezongen. Coenders bespreekt allerlei oude filosofen kwesties de eigenschappen van de vier verschillende elementen. Dat Coenders ook op de hoogte was van de actuele debatten van die tijd, blijkt uit het feit dat hij bij bespreking van de scheiding tussen lichaam en zien, de cartesiaanse voorstelling van het lichaam als machine verwerpt. Al met al een hele boeiende Groninger die meer aandacht zou verdienen.

 escalier3

Advertenties

Over nienkelinde

NienkeLinde is werkzaam als historicus. Op deze blog schrijf ik over alles dat ik onderweg tegenkom. Tevens plaats ik artikelen die eerder ergens anders zijn verschenen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: