Vrouwen zijn net mensen

Eva Vliegen

Eva Vliegen

Historici richten zich meestal op maar één helft van de mensheid: mannen. Met 1001 Vrouwen wilde Els Kloek een boek schrijven dat zou leiden tot meer gelijkheid. Het resultaat is een lijvig werk met daarin alle beroemde en beruchte vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Een geschiedenis zonder vrouwen is natuurlijk maar een halve geschiedenis. Met het boek 1001 vrouwen is een monumentale stap gemaakt naar een meer evenwichtige geschiedschrijving. De publicatie is een statement voor meer aandacht voor vrouwen in de geschiedenis.

Aandacht voor vrouwengeschiedenis lijkt nog steeds nodig, al zou het – zoals alle emancipatiebewegingen – op een gegeven moment overbodig moeten kunnen zijn. Het is prachtig dat het boek met crowdfunding tot stand kon komen. Maar het laat wel zien dat er vanuit officiële instituties geen geld was voor de publicatie.

Geadopteerde vrouwen
Els Kloek is hoofd digitale projecten bij het Huygens Instituut voor Nederlandse geschiedenis. Vanaf 2004 heeft ze met een team gewerkt aan het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland, een website met korte biografieën van vrouwen met een hele uiteenlopende achtergrond.

Al snel ontstond het idee om ook een boek te maken. Om hiervoor geld bij elkaar te krijgen, zette ze een crowdfunding-actie op. Individuele vrouwen uit de database konden voor een bijdrage ‘geadopteerd’ worden. Deze actie was erg succesvol en de publicatie werd een feit.

Microhistorie
Het boek is opgedeeld in vijf tijdvakken, van de middeleeuwen tot de 20e eeuw. In het boek zijn alleen vrouwen opgenomen die al overleden zijn. Het boek begint bij beschermheilige Cunera († ca.337) en eindigt bij nr. 1001, vakbondsvrouw Karin Adelmund, overleden in 2005. De opgenomen vrouwen zijn weer opgedeeld in 15 categorieën, zoals ‘avontuur en sensatie’, ‘beeldende kunst’ of ‘sport’.

plaatje1001vrouwen

Het boek 1001 Vrouwen eindigt bij PvdA kamerlid Karin Adelmund die in 2005 plotseling overleed en begint bij de beschermheilige Cunera. (foto’s: Wikimedia Commons en historici.nl)

Het boek is een echt naslagwerk, ongeschikt om in één keer te lezen, maar heerlijk om doorheen te bladeren. 1001 Vrouwen is prachtig vormgegeven door Irma Boom, met roze bladzijden en een stevig, handzaam formaat. Het is smullen van de intrigerende anekdotes uit de vrouwenlevens. Als een microhistorie onthult elk verhaal iets over de tijd waarin de vrouwen leefden.

Leugenachtig wijf
Neem het verhaal over het ‘vastenwonder’ Eva Vliegen (ca.1575-1628), ook bekend onder de naam Besje Meurs. Eva genoot grote faam, omdat zij op wonderbaarlijke manier al haar hele leven zou vasten. Maar als er in haar huis toch eten wordt gevonden, wordt zij ontmaskerd als bedriegster en gearresteerd.

Nog eeuwen lang zou van haar een wassen beeld in Amsterdam te zien zijn geweest. Het had een mechaniek waarmee ze kruimels van haar mond kon vegen. In een begeleidend rijmpje stond geschreven:

Dat is Bessie van Meurs, dat leugenachtig wijf.
Ei zie, zij schudt haar hoofd, en zweert nog even stijf:
in 32tig jaar heeft zij geen brood gegeten.
Wel ’t leugenachtig wijf, liegt dat de stenen zweten.

Manvrouwen en reuzinnen
1001 Vrouwen gaat verder dan alleen de bekende vrouwen uit de kunst of politiek. Er zijn ook vrouwen opgenomen die om een andere reden opvielen. Zo bestaat er een aparte categorie voor ‘vrouwen in manshemd’. Dit waren vrouwen die zich voordeden als man.

Ook staan er vrouwen in die niet beroemd werden door hun prestaties, maar simpelweg door hun voorkomen. Zo worden er een aantal reuzinnen genoemd, bijvoorbeeld Trijntje Keever. Hiermee treedt het boek in de traditie van de 17e- en 18e-eeuwse ‘vrouwencatalogi‘, waarin bijzondere vrouwen door de eeuwen heen werden geportretteerd. Anders dan in deze catalogi zijn de vrouwen in het moderne boek niet neergezet als curiosa. Het boek is een ode aan de vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Catharina Herman verkleedde zich als man om haar krijgsgevangen echtgenoot te bevrijden. De dwerg 'Princesse Pauline' en de reuzin Trijntje Keever kon je tegen betaling bezichtigen op markten en kermissen. (foto: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland)

Catharina Herman verkleedde zich als man om haar krijgsgevangen echtgenoot te bevrijden. De dwerg ‘Princesse Pauline’ en de reuzin Trijntje Keever kon je tegen betaling bezichtigen op markten en kermissen. (foto: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland)

Onvolledige geschiedenis
Wat is de toegevoegde waarde van 1001 Vrouwen? Kloek stelt in de inleiding dat het haar doel is om meer aandacht te vragen voor vrouwen uit de geschiedenis. De publicatie laat zien dat er op het gebied van de emancipatie binnen de geschiedenis nog veel te winnen is. Door als historicus niet naar vrouwen te kijken, laat je de helft van de bevolking links liggen. En daarmee schrijf je dus een onvolledige geschiedenis.

Het is dan ook te hopen dat het niet bij dit boek blijft. Historici zouden na deze publicatie kunnen denken: er is wel weer even genoeg aandacht besteed aan vrouwen. Maar laten we hopen dat er naar een vollediger geschiedenis gestreefd blijft worden. Het zou mooi zijn als vrouwen eindelijk worden opgenomen in de grote geschiedenis. Dat een markante vrouw als Anna Maria van Schurman in één adem wordt genoemd met de wetenschappelijke revolutie. En niet langer als uitzondering op de regel. Het boek 1001 Vrouwen moet je dan ook niet zien als een bereikte top. Meer als een hoogtepunt op weg daarnaartoe.

1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. (2013), Els Kloek, Uitgeverij Vantilt.

Verder lezen en kijken:
►1001 Vrouwen is genomineerd voor de Libris Geschiedenis Prijs 2013. Bekijk het korte filmpje waarin Els Kloek vertelt over haar boek.
►Lees meer over het project 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.
►In het Digitale Vrouwen Lexicon vind je nog meer dan 1001 levensbeschrijvingen van vrouwen.
►Eerder verscheen op Geschiedenis Beleven al een artikel over het project van Els Kloek.
►De vrouwelijke redacteuren van Geschiedenis Beleven adopteerden Anna Maria van Schurman.

©GeschiedenisBeleven.nl, auteur: Nienke Smit, eindredactie: Verena Demoed, beeldredactie: Verena Demoed, foto’s: Wikimedia Commons, Uitgeverij Vantilt en het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland.

Advertenties

Over nienkelinde

NienkeLinde is werkzaam als historicus. Op deze blog schrijf ik over alles dat ik onderweg tegenkom. Tevens plaats ik artikelen die eerder ergens anders zijn verschenen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: